Personel güvenliği
Eldiven, havalandırma ve ikincil maruziyet riskini değerlendirin.
İlk dakikalar için güvenli yaklaşım
Toksik ajan bilinmese bile stabilizasyon, maruziyet öyküsü ve toksidrom eşleştirmesiyle sistematik değerlendirme yapılabilir.
29 ayrıntılı monograf11 zehirli bitki grubu7 çevresel kirletici
Acil kullanım uyarısı
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; tanı veya tedavi talimatı değildir. Zehirlenme şüphesinde evde kusturma ya da ilaç/“antidot” uygulamayın; gecikmeden veteriner hekime veya veteriner acil hizmetine başvurun.
ABC ve stabilizasyon
Hava yolu, solunum, dolaşım, bilinç, vücut sıcaklığı ve glukozu değerlendirin.
Maruziyeti tanımla
Ürün/ambalaj, etken madde, miktar, zaman, yol, tür ve ağırlığı kaydedin.
Dekontaminasyonu seç
Yalnızca maruziyet yolu, zaman ve aspirasyon riski uygunsa tür-spesifik yöntem uygulayın.
Antidot ve izlem
Antidotu kanıt ve endikasyonla eşleştirin; seri klinik ve laboratuvar izlemi planlayın.
Kolinerjik toksidrom
- İpuçları
- Hipersalivasyon, lakrimasyon, diyare, miyozis, bronş sekresyonu, fasikülasyon
- Düşündürür
- Organofosfat/karbamat maruziyeti
- İlk yapılmaması gereken
- Korunmasız dekontaminasyon ve solunum güvenliği sağlanmadan oral işlem
Antikoagülan toksidrom
- İpuçları
- Gecikmiş kanama, solukluk, dispne, hematom, uzamış pıhtılaşma süreleri
- Düşündürür
- Antikoagülan rodentisit
- İlk yapılmaması gereken
- Kanama yok diye erken dönemde riski dışlamak
Oksidatif toksidrom
- İpuçları
- Kahverengi mukozalar, siyanoz, dispne, Heinz cisimcikleri, yüz/pati ödemi
- Düşündürür
- Özellikle kedide parasetamol; oksidan maddeler
- İlk yapılmaması gereken
- Belirti gelişmesini beklemek veya insan ürününü güvenli varsaymak
Tremor–nöbet toksidrom
- İpuçları
- Tremor, hiperestezi, hipertermi, nöbet, rijidite
- Düşündürür
- Metaldehit, piretroidler ve diğer nörotoksik ajanlar
- İlk yapılmaması gereken
- Kontrolsüz fiziksel uyaran, aspirasyon riski varken oral uygulama
AĞIR METALLER VE ÇEVRESEL KİRLETİCİLER
Akut toksikasyondan kronik çevre izlemesine
Ağır metallerde şelasyon metal, tür ve organ işlevine göre seçilir. PCB/dioksin, PFAS ve endokrin bozucularda çoğu kez özgül antidot yoktur; kaynak kontrolü, analitik doğrulama, klinik destek ve gıda zinciri yönetimi esastır.
Cıva toksikasyonu
Balık · Kuş · Köpek · Kedi · Sığır · Tüm türler
Elementel buhar, inorganik tuz veya organik metilcıva formuna göre sırasıyla solunum, korozif gastrointestinal/renal ya da gecikmiş nörolojik toksisite oluşturabilen çevresel metal maruziyetidir.
Kaynaklı monografı ve yaklaşımı aç →İnorganik arsenik toksikasyonu
Sığır · Köpek · Kedi · Kanatlı · Tüm türler
Kontamine yeraltı suyu, eski pestisitler, karınca yemleri veya arsenikli ahşap küllerine bağlı; şiddetli gastroenterit, dolaşım kollapsı ve çoklu organ hasarı oluşturabilen toksikasyondur.
Kaynaklı monografı ve yaklaşımı aç →Kadmiyum maruziyeti ve toksikasyonu
Sığır · Koyun · Balık · Kuş · Köpek · Kedi · Tüm türler
Endüstriyel emisyon, pil, pigment, fosfatlı gübre veya kontamine yem/suya bağlı; çoğunlukla kronik renal tübüler hasar, mineral-kemik bozukluğu ve üreme etkileriyle izlenen çevresel maruziyettir.
Kaynaklı monografı ve yaklaşımı aç →Bakır toksikasyonu
Koyun · Sığır · Keçi · Devegiller · Köpek
Koyunda uzun süreli hepatik birikim sonrası ani hemolitik kriz; köpekte ise çoğunlukla kronik bakır ilişkili hepatopati oluşturan tür-duyarlı toksikasyondur.
Kaynaklı monografı ve yaklaşımı aç →PCB, dioksin/furan ve kalıcı halojenli kirleticiler
Sığır · Koyun · Kanatlı · Balık · Köpek · Kedi · Kuş · Tüm türler
Yağda biriken, fetüse-süte-yumurtaya geçebilen ve yem ile hayvansal ürünlerde biyobüyütme gösteren; endokrin, üreme, nörogelişim ve metabolizma etkileriyle önemli kalıcı kirletici grubudur.
Kaynaklı monografı ve yaklaşımı aç →PFAS maruziyeti
Sığır · Koyun · Kanatlı · Balık · Köpek · Kedi · Kuş · Tüm türler
Yangın söndürme köpüğü, kontamine su/toprak, arıtma çamuru, yem ve tüketici ürünlerinden kaynaklanabilen; bileşiğe ve türe göre proteinlere bağlanan veya dokularda biriken kalıcı florlu madde maruziyetidir.
Kaynaklı monografı ve yaklaşımı aç →Bisfenoller, ftalatlar ve diğer endokrin bozucular
Köpek · Kedi · Sığır · Kanatlı · Balık · Kuş · Tüm türler
Plastik, reçine, ambalaj, tıbbi malzeme, ev tozu ve kontamine su/yemden maruz kalınabilen; özellikle gelişim ve üreme dönemlerinde hormon sinyalini etkileyebilen heterojen kimyasal grubudur.
Kaynaklı monografı ve yaklaşımı aç →ZEHİRLİ BİTKİLER
Bitki, toksik ilke ve türe göre yaklaşım
Bilimsel ad, toksik bitki kısmı ve maruziyet yolu tanının parçasıdır. Bitki örneği veya fotoğrafı güvenli biçimde saklanmalı; klinik müdahale botanik doğrulama beklenerek geciktirilmemelidir.
Zakkum zehirlenmesi
Tüm türler · Köpek · Kedi · At · Sığır · Koyun
Zakkumun yaş veya kuru yaprak, çiçek, gövde ve dalları kardiyak glikozit içerir; az miktar maruziyet bile ağır ritim bozukluğu ve ölümle sonuçlanabilir.
Kaynaklı monografı ve yaklaşımı aç →Porsuk (Taxus) zehirlenmesi
At · Sığır · Koyun · Köpek · Tüm türler
Porsuk ağacının iğne yaprakları ve tohumu güçlü kardiyotoksiktir; ani kollaps ve kardiyak arrest bazen ilk belirti olabilir.
Kaynaklı monografı ve yaklaşımı aç →Ormangülü ve açelya zehirlenmesi
Köpek · Kedi · At · Sığır · Koyun · Tüm türler
Rhododendron ve açelyaların yaprak, çiçek, nektar ve poleni grayanotoksin içerir; gastrointestinal, kardiyak ve nörolojik belirtiler oluşturabilir.
Kaynaklı monografı ve yaklaşımı aç →Gerçek zambak zehirlenmesi
Kedi
Lilium ve Hemerocallis türleri kedilerde çok küçük maruziyetlerden sonra dahi akut renal tübüler hasar ve böbrek yetmezliği oluşturabilir.
Kaynaklı monografı ve yaklaşımı aç →Sikas (sago palmiyesi) zehirlenmesi
Köpek · Kedi
Sikasların özellikle tohumları, köpeklerde ağır gastrointestinal hasar, nörolojik belirtiler, hepatik nekroz ve koagülopati oluşturabilir.
Kaynaklı monografı ve yaklaşımı aç →Soğan, sarımsak ve Allium zehirlenmesi
Kedi · Köpek · Sığır · Tüm türler
Çiğ, pişmiş, kurutulmuş veya toz Allium ürünleri oksidatif eritrosit hasarı, Heinz cisimciği oluşumu ve gecikmiş hemolitik anemiye yol açabilir.
Kaynaklı monografı ve yaklaşımı aç →Meşe ve palamut zehirlenmesi
Sığır · Koyun · At · Köpek · Tüm türler
Meşe filiz, yaprak ve palamutlarının yoğun tüketimi özellikle sığır ve koyunlarda ülseratif gastrointestinal hasar ve akut böbrek yetmezliğine yol açabilir.
Kaynaklı monografı ve yaklaşımı aç →Eğrelti otu zehirlenmesi
Sığır · At · Koyun · Domuz · Tüm türler
Pteridium aquilinum maruziyeti sığırda kemik iliği baskılanması ve enzootik hematüri; at ve domuzda tiyaminaz ilişkili nörolojik sendrom oluşturabilir.
Kaynaklı monografı ve yaklaşımı aç →Küflenmiş tatlı yonca zehirlenmesi
Sığır · Koyun · At · Domuz · Tüm türler
Küflenmiş Melilotus otu veya silajında kumarinin dikumarole dönüşmesi, sürü düzeyinde gecikmiş koagülopati ve spontan kanamaya neden olur.
Kaynaklı monografı ve yaklaşımı aç →Siyanogenik bitki zehirlenmesi
Sığır · Koyun · Keçi · At · Tüm türler
Ezilmiş, çiğnenmiş, solmuş veya stres görmüş siyanogenik bitkiler serbest siyanür oluşturarak özellikle ruminantlarda dakikalar içinde histotoksik hipoksiye yol açabilir.
Kaynaklı monografı ve yaklaşımı aç →Çözünmeyen oksalat içeren salon bitkileri
Köpek · Kedi · Tüm türler
Difenbahya, filodendron ve barış çiçeği gibi bitkilerdeki çözünmeyen kalsiyum oksalat rafidleri ağız ve üst hava yolunda ani ağrı, salivasyon ve ödem oluşturur.
Kaynaklı monografı ve yaklaşımı aç →YAYGIN ZEHİRLENMELER
Tür ve toksidroma göre tedavi yaklaşımı
Aşağıdaki özetler doğrudan doz şeması değil; veteriner hekimin tanı, stabilizasyon, dekontaminasyon, antidot ve izlem kararlarını destekleyen eğitim kartlarıdır.
Antikoagülan rodentisit zehirlenmesi
Köpek · Kedi · Tüm türler
Vitamin K'ya bağımlı pıhtılaşma faktörlerinin azalmasına bağlı, çoğunlukla 2–5 gün sonra belirginleşen kanama sendromudur.
Kaynaklı monografı ve yaklaşımı aç →Etilen glikol zehirlenmesi
Köpek · Kedi · Tüm türler
Antifriz maruziyeti sonrası hızla gelişebilen MSS depresyonu, metabolik asidoz ve geri dönüşsüz akut böbrek hasarıyla seyreden acildir.
Kaynaklı monografı ve yaklaşımı aç →Ksilitol zehirlenmesi
Köpek
Köpeklerde şekersiz ürün ve ilaçlara maruziyet sonrası hızlı hipoglisemi; bazı olgularda gecikmiş ağır karaciğer hasarı oluşturabilir.
Kaynaklı monografı ve yaklaşımı aç →Çikolata ve metilksantin zehirlenmesi
Köpek · Kedi
Teobromin ve kafeine bağlı gastrointestinal, kardiyak ve nörolojik uyarılma tablosudur; risk ürün türü ve kakao yoğunluğuna göre değişir.
Kaynaklı monografı ve yaklaşımı aç →Piretroit ve permetrin zehirlenmesi
Kedi · Köpek · Tüm türler
Özellikle kedide köpekler için üretilmiş konsantre permetrin ürünleri sonrası tremor, hiperestezi, nöbet ve hipertermiyle seyredebilir.
Kaynaklı monografı ve yaklaşımı aç →Metaldehit zehirlenmesi
Köpek · Kedi · Tüm türler
Salyangoz/sümüklüböcek yemleriyle ilişkili, hızlı gelişen tremor, nöbet, hipertermi ve metabolik asidoz tablosudur.
Kaynaklı monografı ve yaklaşımı aç →Aflatoksikoz
Sığır · Koyun · Köpek · Kedi · Tüm türler
Kontamine yemle ilişkili akut veya kronik hepatotoksisite, koagülopati, büyüme geriliği ve immün baskılanma tablosudur.
Kaynaklı monografı ve yaklaşımı aç →Yılan sokması ve envenomasyon
Köpek · Kedi · At · Sığır · Tüm türler
Lokal doku hasarı, ağrı/ödem, koagülopati, şok ve nörotoksisite oluşturabilen; tür ve yılana göre değişken acil tablodur.
Kaynaklı monografı ve yaklaşımı aç →Kurşun zehirlenmesi
Sığır · Köpek · Kuş · Tüm türler
Özellikle sığır, köpek ve kuşlarda akü, eski boya, saçma/ağırlık ve çevresel kaynaklara bağlı nörolojik, gastrointestinal ve hematolojik toksikasyondur.
Kaynaklı monografı ve yaklaşımı aç →Nitrat ve nitrit zehirlenmesi
Sığır · Koyun · At · Tüm türler
Özellikle ruminantlarda yüksek nitratlı yem veya su sonrası nitrit oluşumu ve methemoglobinemiye bağlı akut doku hipoksisidir.
Kaynaklı monografı ve yaklaşımı aç →Siyanür zehirlenmesi
Sığır · Koyun · At · Tüm türler
En sık ruminantlarda siyanogenik bitkiler veya kimyasallara bağlı, dakikalar içinde dispne, nörolojik belirtiler ve ölüm oluşturabilen toksikasyondur.
Kaynaklı monografı ve yaklaşımı aç →Acil durumda
Bu algoritma eğitim amaçlıdır. Zehirlenme şüphesinde hayvan sahibi gecikmeden veteriner kliniğine yönlendirilmeli; evde kusturma, insan ilacı verme veya kaynağı belirsiz “antidot” uygulama önerilmemelidir.
Doğrulama standardı
Her eğitim kaydının kaynakları kendi monograf sayfasındadır. Merck/MSD, erişilen resmî metinler ve araştırmalar kaynak türü belirtilerek kullanılır. Kitapların tam metni görülmeden bölüm/sayfa doğrulaması veya bağımsız editör onayı yapılmış sayılmaz. İnsan ve gıda güvenliği kaynakları veteriner tedavi kılavuzu değildir.