İnorganik arsenik toksikasyonu

Özet

Kontamine yeraltı suyu, eski pestisitler, karınca yemleri veya arsenikli ahşap küllerine bağlı; şiddetli gastroenterit, dolaşım kollapsı ve çoklu organ hasarı oluşturabilen toksikasyondur.

Mekanizma

Trivalan arsenik hücresel sülfhidril enzimlerini inhibe eder; kapiller hasar, oksidatif stres, enerji metabolizması bozukluğu ve gastrointestinal sıvı kaybına yol açar.

Endikasyon / yaklaşım

• Kaynağın kesilmesi ve sürü/çevre maruziyetinin haritalanması
• ABC, şok kontrolü, sıvı-elektrolit ve asit-baz desteği
• Klinik olarak güvenli erken oral maruziyette kontrollü dekontaminasyon
• İdrar, mide/rumen içeriği, karaciğer/böbrek ve şüpheli su-yem-toprakta arsenik analizi
• Evcil hayvanda erken şelasyonun veteriner toksikolog tarafından değerlendirilmesi; renal ve hepatik seri izlem

Kritik uyarılar

• İdrar arsenik sonucu yakın dönemde tüketilen deniz ürünleri gibi organik arsenik kaynaklarıyla karışabilir; türlendirilmiş analiz gerekebilir.
• Perakut olgular laboratuvar doğrulaması gelmeden kollabe olabilir.

Kontrendikasyonlar

• Şok ve aspirasyon riski olan hayvanda kusturma
• Tanı ve organ işlevi değerlendirilmeden sabit şelasyon şeması

Etkileşimler

• Ağır dehidrasyon ve mevcut böbrek hastalığı tedavi riskini artırır.

İstenmeyen etkiler

• Şiddetli kolik, kusma, sulu veya kanlı diyare
• Dehidrasyon, zayıf nabız, şok ve kollaps
• Hepatik ve renal hasar; subakut olguda nöropati

Klinik örüntü

Fulminan gastroenterik-şok toksidromu: şiddetli abdominal ağrı, kusma/kanlı diyare, hızlı dehidrasyon, güçsüzlük ve dolaşım kollapsı.

Antidotal yaklaşım

Öncelik hızlı sıvı-dolaşım desteği ve kaynağın kesilmesidir. Dimercaprol, DMSA/süksimer, DMPS veya penisilamin yalnızca arsenik formu, tür ve organ işlevine göre uzman tarafından seçilir.

Yapılmaması gerekenler

• Sadece klinik bulguyla tanıyı kesinleştirmek
• Kontamine kuyu, yem veya toprağı incelemeden tek hayvanı tedavi etmek
• Şok tablosunda agresif oral dekontaminasyon

Arınma / kalıntı

Gıda değeri olan hayvan, süt, yumurta, et ve su ürünleri; resmî kalıntı ve risk değerlendirmesi tamamlanıncaya kadar gıda zincirine sokulmamalıdır. Bu maddeler için ampirik bir arınma süresi belirlenemez.

Doz / protokol notu

Bu özet reçete değildir. Tedavi ve şelasyon; kimyasal tür, maruziyet yolu/zamanı, hedef hayvan türü, böbrek-karaciğer işlevi ve analitik sonuçlara göre veteriner hekim veya veteriner toksikolog tarafından belirlenmelidir.